Skimonitoren
Events
Shops
Pistes
 Video's
Info


Start
Profielen
Foto's
Forum
Nieuws
Artikels
 
Artikels >> Omgaan met en inschatten van lawinegevaar
Door :
Datum : 01 Aug '03


"Lawine was te voorzien"
Twee Vlamingen komen om bij een bergwandeling.



VOORWOORD

Op maandag 31 januari 2000 kon je de bovenstaande zinnetjes lezen op de voorpagina van Het Belang van Limburg. Een betere ‘eye-catcher’ als titel voor deze tekst kon ik me moeilijk inbeelden…
Ook de andere kranten en de televisie- en radiozenders in ons landje schonken destijds heel wat aandacht aan de dood van de bergwandelaars.
Het verbaasde velen dat dit ongeval in de Vogezen gebeurde … een plaats waar niemand echt lawines verwacht, ten onrechte!

Het risico op lawines kan je, als er op een helling sneeuw ligt tenminste, nooit helemaal uitsluiten. Nulrisico bestaat wat sneeuwlawines betreft niet !

Er kwamen nog opvallende lawineongevallen in het nieuws:
  • Het afgelopen jaar bleef een hele groep skileraars in opleiding dood in het Oostenrijkse Kaprun, één van hen was een Belg…
  • In het Oostenrijkse Oetztal vielen in november vier doden, drie onder hen waren skileraars in opleiding.
  • De afgelopen week vond een Belgische snowboarder de dood onder een lawine...
Hoog tijd voor wat eenvoudige tips dus.

STOP OR GO
EEN STRATEGIE OM HET LAWINERISICO IN TE SCHATTEN
EEN STRATEGIE OM TE OVERLEVEN

In 1997 verscheen het baanbrekende boek “3x3 Lawinen – Entscheiden in kritischen Situationen” van de hand van Werner Munter, een bekend berggids en momenteel zowat dé Zwitserse autoriteit op het vlak van lawinekunde. Omdat zijn “Reduktionsmethode”, waarmee het inschatten van lawinegevaar voor velen wat eenvoudiger werd, nog steeds vrij ingewikkeld bleef, schreven de Oostenrijkse gidsen Michael Larcher en Robert Purtscheller de iets eenvoudiger te hanteren strategie “Stop or Go”, met respect voor Munter, want ook Stop or Go is in zekere zin gebaseerd op Munter zijn inzichten, kennis en methode.

Bij het schrijven van dit artikel werd ik echter geconfronteerd met de gedachte dat zelfs Stop or Go door een grote meerderheid van de Belgen niet zal toegepast worden om de eenvoudige reden dat deze meerderheid nog nooit zoiets als bijvoorbeeld een lawinezoekapparaat, toch een must voor elke buiten pisteskiër vandaag de dag, heeft gezien, laat staan ermee gewerkt heeft. Bovendien weten weinig Belgen dat er zoiets bestaat als een Europese schaal waarmee het risico op lawines wordt aangeduid. Dat je om dit risico te weten te komen een telefoontje moet doen of even langs de plaatselijke skischool of het gidsenbureau moet lopen wordt dan nog door die enkelen achterwege gelaten wegens “teveel moeite”.

Met deze tekst tracht ik bijgevolg enkel wat verantwoordelijkheidsgevoel en een béétje kennis bij te brengen. Toch geef ik een vereenvoudigde weergave van de strategie Stop or Go plus enkele eenvoudige tips en ik sluit voor de lawineanalfabeten onder ons af met een stukje uitbreiding van hun vocabularium…

Na het doornemen van de strategie moet je alleszins niet meer afkomen met zinnetjes als “Ik wist niet …”


DE STRATEGIE

Eén: Check het lawinerisico op de lawinerisicoschaal en sluit hiermee mogelijk onveilige hellingen uit

  • Lawinerisico 1, gering: je kan jezelf op zowat elke helling “wagen”.
  • Lawinerisico 2, matig: blijf uit terrein met een steiltegraad van 40° en meer.
  • Lawinerisico 3, verhoogd: blijf uit terrein met een steiltegraad van 35° en meer.
  • Lawinerisico 4, groot: blijf uit terrein met een steiltegraad van 30° en meer.
  • Lawinerisico 5, erg groot: blijf op de pistes die nog open zijn...
!!!Tip: Blijf als leek bij een lawinerisico van 3 of meer op de pistes of nog beter: trek er off piste enkel op uit met een gids.

Twee: Ken en herken 5 gevarentekens:

Vers door de wind geblazen sneeuw:
Wind wordt wel eens “de bouwheer van lawines” genoemd. Als je vers geblazen sneeuw ziet, wees dan erg op je hoede. Belangrijk is het woordje vers in deze context, want opeen geblazen sneeuw vind je de hele winter door. Dus: als je te weten komt dat het in de dagen voor je aankomst goed gestormd heeft, wees dan op je hoede. Let op: op een schaduwrijke helling blijft sneeuw veel langer vers! Meer dan 30 cm verse sneeuw:
Pas vanaf 30 cm wordt verse sneeuw ook zonder windinvloed een belangrijk teken van gevaar.
Verse lawines:
Een duidelijker alarmteken krijg je niet te zien! Als je spontaan lawines ziet ontstaan of als je een lawine ziet die nog niet zo lang geleden naar beneden kwam, dan kan jer er zeker van zijn dat er een groot lawinegevaar dreigt.
Vochtige sneeuw:
Zeker in het voorjaar kan een erg labiele vochtige sneeuwlaag ontstaan. Vooral na een bewolkte nacht, waarin de sneeuw zijn warmte niet kan afgeven, wordt het gevaarlijk. De sneeuwlaag bevriest dan immers niet meer tijdens de nacht.
"Woem-geluiden”: “In het Duits noemt men het “Wumm-Geräusche”, vandaar… Hoor je letterlijk dit geluid als je met je ski’s de sneeuw betreedt, dan keer je best onmiddellijk om. Dit karakteristieke geluid en eventueel het ontstaan van scheuren in de sneeuwlaag bij het betreden ervan zijn het gevarenteken bij uitstek. Je bevindt je dan op een uiterst onstabiele sneeuwlaag!

Neem waar, beoordeel en handel:
Herken ik een gevarenteken? Is het gevaarlijk voor mij?
Ik stop, indien het antwoord “ja” is!

Drie: “SOPS” (Standard Operation Procedures):

De “drie” van de strategie, erg beknopt echter:
  • Raadpleeg het lawinebericht. (Welk lawinerisico heerst er?)
  • Gebruik een lawinezoekapparaat en gebruik het correct. (Leer het gebruiken!)
  • Neem een lawineschop, een lawinesonde, een EHBO-set en een GSM mee.
  • Hou bij het afdalen in zones met lawinerisico een afstand van minimum 50 meter. (Onthoud dat naarmate een helling meer op het noorden georiënteerd is, deze helling minder zon te zien krijgt zodat ze véél langer lawinegevaarlijk blijft!!!)
  • Ski één voor één in terrein van 35° of steiler. (“Hoe steiler, hoe lawinegevaarlijker!!!”)
  • Geef duidelijke richtlijnen: waar skiën, in welke richting, welke afstand houden, waar verzamelen.
  • Blijf samen. Laat skiërs die stilstaan (op een veilige plaats) de anderen in het oog houden, zodat tenminste iemand weet waar bij een eventuele lawine een onfortuinlijke skiër verdween. Dit vergemakkelijkt het zoeken, eens de lawine tot stilstand is gekomen.


Woordenschat

Uitrustingsstuk nummer één van elke buiten pisteskiër die zichzelf respecteert is zeker het lawinezoekapparaat. Je draagt dit toestel, dat ongeveer zo groot is als een walkman, op je lichaam, onder je trui of vest, zodat je, indien je in een lawine terechtkomt, het levensreddende toestel zeker niet kwijtraakt. Een lawinezoekapparaat zendt na het inschakelen - dat doe je bij het begin van je skidag - continu een signaal uit. Iemand met dit toestel kan door collega’s die hetzelfde toestel dragen vrij snel gelokaliseerd worden, zelfs onder een dik pak sneeuw. Je kan het toestel immers op “ontvangen” schakelen zodat je het signaal van de vermiste skiër(s) kan ontvangen. Er is ook een toestel op de markt dat enkel een signaal uitzendt. Dit wordt vaak in grotere groepen aan de minder ervaren of beginnende buiten pisteskiërs gegeven. Hiermee kan je echter enkel gelokaliseerd worden. In de betere buitensportzaak vind je zeker een lawinezoekapparaat.
Bekende namen: Pieps, Ortovox, Mammut Barryvox, Arva, BCA Tracker DTS.
Prijs: ongeveer 250 à 300 €


Met een lawinesonde kan je iemand die door een lawine bedolven werd trachten te lokaliseren. Meestal wordt de sonde echter gebruikt om iemand die reeds met een lawinezoekapparaat gevonden werd precies te lokaliseren. Deze sonde lijkt een beetje op een opplooibare tentstok. Een lawinesonde heeft een minimum lengte van 2 meter. Je vindt ‘m net als een lawinezoekapparaat in de betere buitensportzaak.
Bekende namen: Ortovox, Black Diamond, Life Link, Red, BCA
Prijs: 50 à 75 €


Iemand die door een lawine bedolven werd en vervolgens gelokaliseerd werd, kan je met je handen, je ski’s of je snowboard trachten uit te graven. Dat duurt echter veel te lang en is geen lachertje. Daarom neem je buiten piste ook een rugzak met een sneeuwschop erin mee. Zo’n snel te monteren schop weegt wel wat maar hoort er bij! Ook een sneeuw- of lawineschop vind je in zowat elke buitensportzaak.
Bekende namen: Ortovox, Black Diamond, Nic-Impex, Life Link, Red, BCA
Prijs: 50 à 75 €


Een lawineairbag is letterlijk een in een rugzak ingebouwde airbag. Iemand met zulk een rugzak zal indien hij in een lawine terechtkomt zelf de airbag activeren (vergelijk dit met het trekken aan een lus of hendel om een parachute te openen) en vervolgens aan de bovenzijde van de lawine worden meegesleurd. De werking van een lawineairbag is gebaseerd op de fysische principes “drijven” en “segregatie” (in een “granulaat met verschillende korrelgrootte” zal elke “korrel” die groter is boven blijven). In een sneeuwlawine is de mens “de grotere korrel” die in “het granulaat sneeuw” aan de oppervlakte gedrukt wordt. De lawineairbag versterkt dus dit effect. Bovendien zorgt hij ervoor dat door het toevoegen van ongeveer 150 liter lucht de persoon met airbag in dichtheid kleiner wordt dan de dichtheid van sneeuw wat het opstuwend effect (bovendrijven) nog vergroot. Deze in een rugzak ingebouwde lawineairbag heeft wel zijn prijs en gewicht tegen. Bovendien is hij in België waarschijnlijk enkel op bestelling leverbaar.
Producent: ABS-Aschauer samen met rugzakfabrikant Deuter, Millet
Prijs: ongeveer 400 €


De “Avalung” is een in een soort vest geïntegreerde filter die het mogelijk maakt onder de sneeuw de nog in de sneeuw aanwezige lucht in te ademen met behulp van een mondstuk. Je draagt de Avalung dus boven op je normale skikleding. Uiteraard moet je indien je wordt bedolven onder een lawine dit mondstuk tijdig in je mond krijgen. Bovendien moet je onder de sneeuw je borst nog een beetje kunnen bewegen om te ademen. In België zal je een vondst, zoals deze Avalung toch mag genoemd worden, slechts hier en daar kunnen krijgen.
Producent: Black Diamond
Prijs: ongeveer 250 €


Redelijk wat fabrikanten van skikleding steken in hun vesten en broeken een soort reflector genaamd “Recco”. Momenteel zijn wereldwijd de reddingsdiensten van ongeveer 160 skistations uitgerust met apparatuur waarmee men skiërs uitgerust met een Recco kan opsporen onder een sneeuwlawine.
Een volledige lijst vind je op het internet: Recco


En last but not least

Zelfs mèt een lawinezoekapparaat, een lawineairbag, een Avalung kan je in een lawine terechtkomen. Een lawine voorkom je er immers niet mee. Bovendien verhogen deze toestellen enkel je overlevingskansen maar garanderen ze ze niet!


Over de schrijver

Bart Haenraets is een fervent skiër, toerskiër en alpinist. Hij is actief als docent bij de Belgische Vereniging voor Ski-Instructeurs (BVSI) en als ‘Lehrwart’ en stageleider bij de Vlaamse Bergsport- en Speleologiefederatie (VBSF). Hij behaalde bij de Zwitserse Alpenclub (SAC-CAS) het brevet “Skitourenleiter”. Hij pleit als bergsporter voor meer respect voor de bergen en voor meer verantwoordingszin bij elke bergsporter.

Wil je meer info over lawines?
Zijn e-mailadres: bart.haenraaets@skynet.be
Telefonisch kan je hem bereiken op het nummer 011/28.58.54


Bibliografie

  • DAV (Deutscher Alpenverein): Alpine Ausbildung Eis, Fels, Ski, Praxis und Theorie, uitg.: DAV, München, 1992, ISBN 3-9801742-2-0.
  • Michael LARCHER: Stop or Go (Entscheidungsstrategie für Tourengeher) in Berg & Steigen, Zeitschrift für Risikomanagement im Bergsport, nummer 4/1999, uitg.: Oesterreichischer Alpenverein, Innsbruck.
  • Werner MUNTER: 3x3 Lawinen (entscheiden in kritischen Situationen), uitg.: Agentur Pohl & Schellhammer, Garmisch-Partenkirchen, 1997, ISBN 3-00-002060-8.
  • Denis PIVOT & Jean-Lou EBERHART: Pédagogie Hors Piste in Montagnes Magazine, nummer 176/december 1994, uitg.: les Editions Symbiose, Parijs.



Reacties:
bosje  19 Oct '04, 22:00
 
Interessant uitgelegd voor de leek, hopelijk lezen velen deze tips en houden er ook rekening mee.
cabo  05 Dec '05, 16:55
 
Alleen dienen dergelijke apparaten dringend goedkoper te worden!! Mensen moeten zich beter uitrusten als ze off piste gaan, maar velen hebben hier het geld niet voor over.
interessant in elk geval!!
stefke  18 Dec '07, 16:18
 
cabo...hoeveel is een mensenleven waard?
schussboelie  17 Jan '08, 15:47
 
Je kan die toestelletjes ook makkelijk overal huren.
Zelfs in België.
gorex  17 Feb '08, 12:08
 
Nice, uitleg...
frank  27 Dec '08, 11:22
 
Misschien wel wat toevoeging over de apparaten:
- De abs-rugzakken schommelen qua prijs eerder tussen de 700-800 euro. Daarenboven is er nu ook een alternatief: snowpulse. Deze zouden enkele voordelen hebben over het abs systeem en zijn vergelijkbaar qua prijs. Deze systemen zijn volgens velen toch de grootste 'vondst' van de laatste jaren, aangezien het toch het enige toestel is dat begraven worden kan voorkomen.
- De avalung kost 'slechts' 120 euro. Dit is op zich een handig apparaat, maar het geeft je toch maar gemiddeld 20 minuten langer lucht onder de sneeuw, dus je moet nog steeds tijdig gevonden worden.

Verder een interessant en actueel artikel.
frodo  16 May '09, 16:11
 
Nice, ff de puntjes op een rij zetten is altijd fijn


 Om commentaar toe te voegen moet u ingelogd zijn.